Skip to content Skip to sidebar Skip to footer

Izibongo IsiZulu Grade 12 Lesson

Izibongo IsiZulu Grade 12 Lesson

Ziyini Izibongo?

Izibongo ziwubugagu obunobunkondlo.

  • Imbongi isuke itusa noma ihlaba amaphutha enziwa yinkosi, umuntu, noma into engaphili eyinayayo.
  • Uma kuhaywa inkosi, imbongi igqala ibonge amakhosi oselwa ngokulandelana kwawo ize izome ngenkosi ebusayo ngaleso sikhathi.
  • Lokhu kubongwa kwamakhosi oselwa kungafaniswa nokuvula ngomthandazo ngokolimi lwanamuhla.

Isakhiwo Sangaphandle Sezibongo

Imvumelwano

Imvumelwano iwukuphindwa kwemisindo ethile ezindaweni ezithile emigqeni yenkondlo. Lokhu kuphindwa kwemisindo kungaba:

  • ekuqaleni kwemigqa (imvumelwano siqalo)
  • maphakathi
  • nasekugcineni kwemigqa (imvumelwano sigcino)

Kuyalekelela ekuqiniseni umqondo wezibongo.

Isibonelo:

USomngeni
Umathanga kawahlangani, Ahlangana ngokubon’ umyeni.

Imvumelwano siqalo:

Uyishaye yanyusa iSabiza
Umathanga kawahlangani

Imvumelwano sigcino:

UPhoko-phalala kaMaqhwakazi,
Angibonanga’ uphoko ukuphalala.


Ukuxhumana

  • Ukuxhumana okusekuqaleni: igama noma ingxenye yalo iphindwe ekuqaleni kwemigqa elandelanayo.
  • Ukuxhumana okuyingxemu: igama noma ingxenye yalo iphindwe emigqeni elandelanayo kodwa yangalandelana.

Isibonelo sokuxhumana okusekuqaleni:

USontanti onjengowakwaGwazana.
USontanti kayidl’ inkom’ enezimpondo.

Isibonelo sokuxhumana okuyingxemu:

UPhoko-phalala kaMaqhwakazi,
Angibonanga’ uphoko ukuphalala.


Ziyini Izibongo Zamakhosi?

Izibongo zamakhosi ziwuhlobo lwezinkondlo ezibhala impilo yenkosi ethile.

  • Zibonga indlela inkosi ekhokhela ngayo isizwe.
  • Ziveza ubuhle noma ububi benkosi, ubuqhawe noma ubugwala.
  • Zingaphinde zisole lapho inkosi ingaziphathi kahle.

Imbongi yayinelungelo lokukhuluma iqiniso – ngisho noma lingabukeki kahle.
Ngokwesibonelo ngezikaTshaka, imbongi yathi:

Buya Mgengi, indaba usuyenzile
UZwide umphendul’s isigcwelegcwele,
Namuhla futhi usuphendul’ indodana.


Zisetshenziswa Nini Izibongo?

Izibongo zamakhosi zazisetshenziswa ngezikhathi ezinkulu zesizwe:

  • Eminyakeni yokwethwasa noma enxwala
  • Uma ibutho lisilwa impi – zazikhuthaza amadoda empini
  • Uma isizwe sibonga noma sithethela

Isibonelo:

Okhangel’ ezansi naMadungela,
Izinkomo zawoSihayo zabuya,
Kwaye kwalandela nezikaMafongosi.


Izici Ezihlukanisa Izibongo Nezinkondlo Zesikole

  • Izibongo zinde kakhulu kunezinkondlo zesikole
  • Ziqukethe imbali yonke yesizwe
  • Zigxile enkosini eyodwa kuphela
  • Zinamagama ajulile, zisebenzisa inkulumo echophelelayo

Isibonelo:

Isilwan’ esavukel’ abantu ekweneni.

Lena iyingxenye yezibongo zikaTshaka echaza indlela ayevela ngayo esibulalayo.


Izitayela Ezisetshenziswa Ezibongweni Zamakhosi

  • Zisebenzisa imizila yokukhalela kanye nemizila yokuvuma (parallelism)
  • Lokhu kwenza izibongo zizwe njengokuthi uzulu uyaphendula noma uyavuma ngesikhathi imbongi ikhuluma

Isibonelo:

Uteku lwabafazi bakwaNomgabi
Betekula behlez’ emlovini,
Beth’ iShaka kakubusa,
Kakubankosi!

Izibongo zisebenzisa futhi:

  • Ubungoma
  • Ukuphindaphinda amazwi ekuqaleni kwenkulumo

Isibonelo:

UDlungwane KaNdaba
UDlungwane wemBelebele

Get Free Help for Your Assignment Today

Click the Button Below:





Looking for something specific?