Nganea-pfufhi

Hafha ri do guda nga ha nganea-pfufhi.

Nganea-pfufhi ndi mini?

Nganeapfufhi ndi linwalwa lianetsheli lituku la porosa. Nganeapfufhi yo nwalwa uri i do vhalwa nga shifhinga tshituku.

Nganeapfufhi yo fhambana na nganea naho hu uri i a tanganelana na nganea kha thodea sa puloto, vhabvumbedzwa na zwinwe. Phambano heyi ndi ya uri zwine zwa anetshelwa kha nganeapfufhi zwi fanela u pfufhifhadzwa.

---

Thodea Dza Nganea-pfufhi

Nganea pfufhi yavhudi i vhonala nga ndila ine munwali a bvisela khagala mafhungo awe. Thodea dza nganeapfufhi dzo katela dzi tevhelaho:

• madzhenele
• thoho
• puloto
• mutumbu
• vhabvumbedzwa
• tshitaila
• ndivho
• mafhedzele

---

Thoho na ndivho (theme) dza nganeapfufhi

Munwali u fanela u nanga thoho yo teaho ine a do kona u shumisa maipfi ane a do bvisela nnda muhumbulo muhulwane kha vhavhali. Kanzhi vhanwali vha Vhavenda vha dzhia thono ya nganeapfufhi sa ndivho yavho. Hezwi zwi ri sia ri sa koni u dihumbulela. Munwali u nyadza vhutali na ngivho yashu.

Muvhali u fanela u tou dihumbulela uri muhumbulo muhulwane wa munwali we thoho yo teaho ndi ufhio? Zwi amba uri munwali u fanela u fha nganeapfufhi ya—

---

Puloto (Plot)

Puloto ya nganeapfufhi i fana na ya nganea. Nga u pfufiphadza, puloto ya nganeapfufhi i fanela u vha na muhumbulo muthihi muhulwane. Hezwi zwi ita uri munwali a kone u omelela kha mudzedze muthihi wa mahungo. Munwali u fanela u hangwa nga mihumbulo minwe ya nda, a omelela kha u alusa muhumbulo wa vhukati ngauri ndi wone muhumbulo muhulwane kha tshitori.

---

Madzhenelo (Exposition)

Nganeapfufhi i si na mathomo a i nyanyuli vhavhali naho muriwali a shumisa tshitaila shavhudi. Munwali u ri sumbedza vhabvumbedzwa vhawe na phambano i re vhukati havho. Madzhenelo mapfufhi a ita uri muhumbulo wa muvhali u dzule u tshitorini.

---

Mutumbu (Body)

Nganeapfufhi sa nganea thukhu a yo ngo fanela u vha na ndima (chapters) nga nda ha phara (paragraphs) dzo kovhiwaho zwi shi bva kha mihumbulo yo fhambanaho. Vhulapfu ha nganeapufhi ho ditika kha mahungo ane munwali a toda u ri vhudza. Phambano i swika mathakhethakheni lune vhabvumbedzwa vha iwa kana vha semana; uri phambano i vhe na thandululo. Hafhu munwali ho ngo fanela u dzhenisa mahungo a si na mushumo.

---

Tshitaila (Style)

Munwali o tendelwa u shumisa tshitaila tshine a funa tshine tsha ita uri mafhungo awe a takadze na u sengenedza. Munwali u fahela u shumisa mirero, maidioma na figara dza muambo. Luambo lu fanela u kunga vhavhali. Munwali u fanela u shumisa luambo lwo tambaho u va mathomoni u swika magumoni. Ho nga fanela u hangwa uri nganeapfufhi i fana na muswaswo une khawo ha fanela u vha na tsengenedzo.

---

Vhabvumbedzwa (Characterization)

Vhabvumbedzwa vha nganeapfufhi vha fana na vha nganea, hedzi vhambvumbedzwa vha nganeapfufhi a vho ngo dalesa u fana na kha nganea.

---

Mafhedzele (Denouement)

Musi khudano i tshi swika mathakhethakheni, vhabvumbeazwa vha a iwa. Heneha munwali o tea u ri sumbedza thandululo ya khudano iyi ya vhabvumbedzwa. Mafhedzele a fanela u vha ane a mangadza zwine zwa sia vhavhali muyani.